به نظر می‌رسد بحران گاز در زمستان امسال یک بحران واقعی خواهد بود، دیشب هم که خبر آتش‌سوزی در سکوی فاز ۱۴ پارس جنوبی آمد و ظرفیت تولید روزانه ۵۰ میلیون متر مکعب گاز از دست رفت.
برترین‌ها: به نظر می‌رسد بحران گاز در زمستان امسال یک بحران واقعی خواهد بود، دیشب هم که خبر آتش‌سوزی در سکوی فاز ۱۴ پارس جنوبی آمد و ظرفیت تولید روزانه ۵۰ میلیون متر مکعب گاز از دست رفت. در روزهای اخیر هم پویش ۲۰ درجه راه افتاده که توصیه به مصرف کنترل شده گاز می‌کند. برخی خبرنگاران فعال در توییتر هم به شکل پیدا و پنهان درباره ضرورت صرفه‌جویی در مصرف گاز می‌گویند، امروز هم روزنامه اعتماد(نزدیک به دولت) و روزنامه همشهری(شهرداری تهران) مطالبی مفصل در این‌باره کار کرده‌اند. مشخصا یک پروژه رسانه‌ای شکل گرفته که توصیه می‌کند کمتر مصرف کنید که گاز نیست.
با توجه به اتفاقات اخیر یعنی عقب‌نشینی ترامپ از جنگ دوباره، فعال شدن اسکات بسنت (وزیر خزانه‌داری) و سیاست محاصره دریایی و زمینی که طرح جدید و کم‌هزینه‌تر دولت آمریکا برای وادار کردن ایران به توافق مدنظر ترامپ است، زمستان سخت و جنگ اصلی کنار بخاری‌های خاموش مردم در زمستان خواهد بود.
همه چیز از ۲۷ اسفند شروع شد
در حملات ۲۷ اسفند ۱۴۰۴، پالایشگاه‌های سوم تا ششم پارس جنوبی آسیب دیدند و حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت فرآورش گاز از مدار خارج شد؛ رقمی معادل حدود یک‌سوم تولید گاز کشور در آن مقطع.
بازسازی چقدر زمان می‌برد؟ گره کار کجاست؟
برای پالایشگاه چهارم زمان‌بندی اولیه تا اردیبهشت ۱۴۰۶ اعلام شده، هرچند تلاش می‌شود بخشی از ظرفیت آن پیش از ماه‌های سرد وارد مدار شود. بازسازی کامل پالایشگاه‌های سوم و پنجم نیز طبق برآورد اولیه مدیرعامل نفت و گاز پارس، حداقل سه سال زمان نیاز داشت، اما اکنون تلاش می‌شود این زمان به حدود دو سال کاهش یابد.گره بازسازی همیشه فنی نیست؛ گاه پروژه‌ای که امکان پیشرفت دارد، به دلیل تأخیر در تأمین نقدینگی یا پرداخت به پیمانکار متوقف یا کند می‌شود.
روزنامه اعتماد به خاطر نزدیکی به دولت این جملات را با لکنت نوشته اما دیروز مجتبی اسکندری طی یادداشتی در اینستاگرام نوشته بود که تامین کسری تولید برق در ایران به چیزی حدود ۹۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خارجی نیاز دارد، یعنی به اندازه میانگین ۳۰ ساله فروش نفت. اسکندری از برق نوشته و احتمالا مشابه این شرایط را در گاز هم داریم.
واردات از ترکمنستان؛ مزایا و معایب
ترکمنستان دست‌کم برای زمستان پیش‌رو عملی‌ترین گزینه به نظر می‌رسد. این مسیر می‌تواند حدود ۱۲ تا ۲۳ درصد از کسری ۱۳۰ میلیون مترمکعبی را پوشش دهد. این میزان نمی‌تواند کل مشکل را حل کند، اما برای کاهش فشار بر شبکه، به‌ویژه در شمال و شمال‌شرق کشور، رقم قابل توجهی است. مزیت اصلی ترکمنستان نیز همین موقعیت جغرافیایی است. ترکمنستان البته یک مشکل دارد و بعضا و بنا به سابقه رفتار قابل اعتمادی ندارد و امکان دارد بدعهدی کند. هم در سال ۱۴۰۱ و هم در سال ۱۴۰۳ ترکمنستان در تحویل گاز بدقولی کرده بود.
سلام بر روسیه؛ شاید وقتی دیگر
محدودیت ظرفیت ترکمنستان باعث شده گزینه دیگری نیز در مذاکرات انرژی ایران مطرح شود: واردات گاز از روسیه. این گزینه از نظر حجم بالقوه بسیار بزرگ‌تر است، اما به همان اندازه پیچیدگی فنی، تجاری و زمانی بیشتری دارد. طبق گزارش‌ها، در مذاکرات دو کشور از تأمین سالانه تا ۵۵ میلیارد مترمکعب گاز سخن گفته شده که در مقیاس کامل معادل حدود ۱۵۰ میلیون مترمکعب در روز است. با این حال، مسوولان میزان انتقال در مرحله نخست را بسیار کمتر از این رقم پیش‌بینی می‌کنند. ایران و روسیه مرز زمینی مشترک ندارند و انتقال گاز مستلزم استفاده از مسیرهای ترانزیتی و زیرساخت کشورهای واسط است. همین مساله، علاوه بر توافق سیاسی، نیازمند حل مسائل فنی، تجاری، مالی و قراردادی است. سرپرست وزارت نفت نیز در آبان ۱۴۰۵ اعلام کرده بود مراحل فنی در حال انجام است و توافق انتقال گاز تقریبا نهایی شده است. با این حال، تا زمانی که مسیر، قرارداد، قیمت و سازوکار پرداخت نهایی نشود، نمی‌توان روی حجم قابل‌اتکایی از گاز روسیه برای زمستان امسال حساب باز کرد. روسیه می‌تواند یک گزینه راهبردی برای زمستان‌های آینده باشد، اما در شرایط فعلی نسخه فوری برای جبران خسارت امسال نیست.
یک پیشنهاد جنجالی؛ گازوییل، ال‌پی‌جی و نفت کوره
در این بخش نویسنده(هادی سلگی) پیشنهادی جنجالی ارائه می‌کند، چیزی شبیه مازوت و ماجراهایش: “استفاده از سوخت‌های جایگزین در نیروگاه‌ها نیز بخشی از برنامه است. گازوییل، ال‌پی‌جی و نفت کوره می‌توانند در دوره اوج مصرف بخشی از کمبود گاز را جبران کنند؛ هرچند این گزینه هزینه‌های اقتصادی و زیست‌محیطی خود را دارد. در چنین شرایطی، زمان‌بندی تعمیرات نیروگاهی نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند تا ظرفیت استفاده از سوخت جایگزین در بحرانی‌ترین روزهای زمستان در دسترس باشد.”
این بخش انتهایی مطلب روزنامه اعتماد همان موتیف آشنای روزهای اخیر را دارد تاکید بر صرفه‌جویی؛ “مدیریت مصرف و سوخت جایگزین نیز بخشی از هزینه اجتناب‌ناپذیر عبور از زمستان خواهد بود.”