ندای گیلان، گروه استانها- خدیجه جعفرپور: جادههای پرپیچ و خم اشکور در روزهای پایانی تابستان، مسافر را به دل کوهستانی میبرد که درختان فندق بخش مهمی از دامنههای آن را پوشاندهاند؛ جایی که اقتصاد، فرهنگ و زندگی مردم با باغهایی پیوند خورده که سالهاست نسل به نسل نگهداری میشوند.
اینجا فصل برداشت، فقط یک فصل کشاورزی نیست؛ روزهایی است که اعضای خانوادههایی که در طول سال در شهرهای مختلف زندگی میکنند، دوباره به روستاهای خود بازمیگردند تا در جمعآوری محصول یکدیگر را همراهی کنند.
صبح زود، زمانی که نخستین پرتوهای آفتاب از میان شاخههای فندق عبور میکند، رفتوآمد باغداران آغاز میشود. زنان و مردان با سبدها و گونیها راهی باغها میشوند و محصولی را که ماهها برای رسیدنش چشمانتظار بودهاند، جمعآوری میکنند.
صدای گفتگو و خنده باغداران در میان درختان میپیچد و فندق هایی که از شاخهها و پای درختان جمع میشوند، یکی پس از دیگری در گونیها جای میگیرند؛ گویی تمام تلاش یک ساله باغدار در همین چند هفته خلاصه شده است.
اشکور؛ سرزمین فندق ایران
شهرستان رودسر با برخورداری از بیشترین سطح باغهای فندق در گیلان، رتبه نخست تولید این محصول را در استان و کشور دارد و اشکورات رحیمآباد مهمترین کانون تولید فندق در شهرستان به شمار میرود.
بخش قابل توجهی از فندق کشور از باغهای این منطقه تأمین میشود و به همین دلیل، نام اشکور سالهاست با فندق گره خورده است. شرایط اقلیمی، ارتفاع مناسب، خاک حاصلخیز و ظرفیتهای طبیعی منطقه، اشکورات را به یکی از قطبهای اصلی تولید فندق تبدیل کرده است؛ محصولی که علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار، نقش مهمی در اقتصاد خانوارهای روستایی دارد.
رودسر البته تنها به فندق محدود نمیشود و تنوع محصولات کشاورزی از برنج و چای تا گل گاوزبان، مرکبات و آبزیان، این شهرستان را به یکی از مناطق مهم کشاورزی گیلان تبدیل کرده است، اما در میان محصولات کوهستانی، فندق جایگاهی ویژه دارد.
وقتی فصل برداشت، خانوادهها را دور هم جمع میکند
«کبری عیسیزاده» باغدار اشکوری، همراه خانوادهاش مشغول جمعآوری فندق است در گفتگویی اظهار کرد: موقع برداشت که میشود، همه فامیل از شهرهای دور و نزدیک اشکور میآیند تا کنار هم باشیم و محصول را جمع کنیم.
وی ادامه داد: فندق اشکور فقط یک محصول نیست؛ قصهای از تعلق و ریشههایی است که در خاک این کوهستان عمیق شده و نسل به نسل منتقل شده است.
عیسی زاده تصریح کرد: در اشکور، برداشت فندق فرصتی برای کنار هم قرار گرفتن خانوادهها نیز هست. بسیاری از کسانی که برای کار و زندگی در طول سال از روستا دور هستند، در فصل برداشت به باغهای خانوادگی بازمیگردند.
«جمال شعبانزاده» فندقکار اشکوری، در گفتگویی اظهار کرد: کشاورزان درآمدی جز فندق ندارند و از مسئولان میخواهیم در بحث کود و سم دست ما را بگیرند.
وی همچنین خواستار راهاندازی تعاونی فندقکاران در شهرستان رودسر میشود و ادامه داد: وجود یک تشکل تخصصی میتواند بخشی از مشکلات باغداران در زمینه تأمین نهادهها و ساماندهی امور تولید را کاهش دهد.
«حسن بابایی» یکی دیگر از باغداران فندق در اشکورات نیز در گفتگویی با اشاره به ظرفیت اشکور رحیمآباد در تولید فندق گفت: اشکور بیشترین سطح زیر کشت فندق را دارد و این محصول در اشتغال پایدار جوانان و امنیت غذایی کشور تأثیرگذار است.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به اقتصاد روستایی اضافه کرد: راه برونرفت از مشکلات اقتصادی و اشتغال در مناطق روستایی، تقویت زنجیره ارزش و بهرهوری در بخش محصولات روستایی است.
۱۳ هزار و ۱۰۰ هکتار باغ فندق در رودسر
«مسلم امیرزاده» سرپرست جهاد کشاورزی رودسر نیز در گفتگویی با اشاره به جایگاه فندق در اقتصاد کشاورزی شهرستان اظهار کرد: یکی از محصولات مهم منطقه اشکور رحیمآباد فندق است و شهرستان رودسر دارای ۱۳ هزار و ۱۰۰ هکتار سطح زیر کشت و ۸ هزار و ۵۰۰ بهرهبردار فندق است.
امیرزاده با اشاره به عملکرد باغهای فندق رودسر ادامه داد: متوسط عملکرد فندق در این شهرستان بین ۹۰۰ تا هزار و ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار است.
وی به میزان برداشت سال گذشته اشاره کرد و افزود: سال گذشته ۱۳ هزار تن فندق در شهرستان برداشت شد و پیشبینی میشود امسال این میزان به ۱۵ هزار تن برسد.
به گفته سرپرست جهاد کشاورزی رودسر، میزان تولید امسال نسبت به سالهای گذشته بین ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش خواهد داشت. افزایش تولید در کنار ظرفیتهای فرآوری افزایش تولید فندق در رودسر، ضرورت توجه به مراحل پس از برداشت و تکمیل زنجیره ارزش این محصول را نیز پررنگتر کرده است.
امیرزاده با اشاره به ظرفیتهای موجود در حوزه فرآوری فندق گفت: در شهرستان ۶ کارخانه دارای مجوز از جهاد کشاورزی و ۶ کارگاه خانگی به صورت غیررسمی فعالیت دارند.
به گفته وی، هر کیلوگرم فندق در حال حاضر حدود ۸۰۰ هزار تومان در بازار به فروش میرسد. وجود واحدهای فرآوری در کنار سطح گسترده باغهای فندق، ظرفیتی است که در صورت توسعه میتواند ارزش افزوده بیشتری برای محصول ایجاد کند و سهم بیشتری از درآمد زنجیره تولید را نصیب باغداران منطقه کند.
برداشت تا اواسط مهر ادامه دارد
وی اضافه کرد: فصل برداشت فندق در رودسر هر سال از اواسط مرداد آغاز میشود و تا اواسط مهر ادامه دارد؛ هفتههایی که باغداران پس از ماهها مراقبت از درختان، نتیجه تلاش خود را برداشت میکنند.
سرپرست جهاد کشاورزی رودسر با اشاره به ویژگیهای غذایی فندق تصریح کرد: فندق به دلیل برخورداری از ترکیبات چربی، پروتئین، کربوهیدرات، ویتامین E، مواد معدنی، فیبرهای رژیمی و آنتیاکسیدانها در میان انواع دانههای خشک، آجیل و خشکبار جایگاه خاصی دارد.
فندق تنها یک محصول محلی نیست
این ویژگیها در کنار گستردگی سطح زیر کشت و تعداد بالای بهرهبرداران، نشان میدهد فندق تنها یک محصول محلی نیست و بخشی از ظرفیت اقتصادی و کشاورزی منطقه به شمار میرود. پایان برداشت، پایان قصه فندق نیست حالا در روزهایی که برداشت فندق در اشکور به پایان خود نزدیک میشود، باغها آرامآرام از هیاهوی روزهای برداشت فاصله میگیرند.
گونیهای فندق از باغها خارج و راهی بازار میشوند و محصولی که ماهها در انتظار رسیدنش بودند، مسیر خود را به شهرهای مختلف کشور آغاز میکند. اما برای مردم اشکور، پایان برداشت به معنای پایان قصه فندق نیست.
پشت هر گونی فندق، یک سال انتظار، مراقبت و تلاش قرار دارد؛ دستهایی که از نخستین روزهای سال در باغها کار کردهاند و خانوادههایی که در فصل برداشت دوباره کنار یکدیگر ایستادهاند.
فندق در اشکور بخشی از اقتصاد خانوادهها، اشتغال جوانان و زندگی روستاهاست؛ محصولی که از دل کوهستانهای رودسر میآید و پس از طی مسیر تولید و بازار، به سفره مردم در نقاط مختلف کشور میرسد.
اینجا در اشکور، فندق فقط میوه یک درخت نیست؛ روایت مردمانی است که زندگیشان با باغهای کوهستانی گره خورده و هر سال، با رسیدن فصل برداشت، دوباره امید را از دل خاک برداشت میکنند.
فندق ایران شاید در بازارهای مختلف دیده شود، اما عطر و قصه آن از همین جادههای پرپیچوخم اشکور آغاز میشود؛ جایی که بوی فندق با هوای کوهستان درهم میآمیزد و دسترنج هزاران باغدار را از رودسر به سفرههای ایران میرساند.