ندای گیلان، گروه استان ها- رها افشار: نخستین اجلاس توسعه تجارت ایران و روسیه در گیلان در حالی برگزار می‌شود که ظرفیت‌های کشاورزی، باغبانی، صنایع تبدیلی، گردشگری و موقعیت جغرافیایی این استان می‌تواند نقش مهمی در توسعه مناسبات اقتصادی ایران با روسیه و کشورهای حوزه CIS ایفا کند؛ ظرفیتی که به اعتقاد کارشناسان، تحقق آن نیازمند عبور از صادرات خام محصولات و حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش، توسعه فناوری و جذب سرمایه‌گذاری مشترک است.
تحولات ژئوپلیتیک سال‌های اخیر و تغییر در مسیرهای سنتی تجارت بین‌المللی، اهمیت توسعه مناسبات اقتصادی میان کشورهای همسایه را افزایش داده است. در این میان، ایران و روسیه به واسطه موقعیت جغرافیایی و ظرفیت‌های متقابل اقتصادی، از زمینه مناسبی برای گسترش همکاری‌های تجاری برخوردارند و گیلان می‌تواند در این میان به یکی از محورهای اصلی این تعامل تبدیل شود.
همجواری گیلان با دریای خزر، دسترسی به بنادر، قرار گرفتن در مسیر ارتباطی ایران با کشورهای شمالی و برخورداری از تنوع اقلیمی و تولید محصولات کشاورزی، این استان را به یکی از کانون‌های مهم تجارت با بازار روسیه تبدیل کرده است.
چای، کیوی، فندق، زیتون، مرکبات و سایر محصولات باغی گیلان بخشی از ظرفیت‌هایی هستند که در صورت ایجاد زیرساخت‌های مناسب برای فرآوری، بسته‌بندی، نگهداری و حمل‌ونقل می‌توانند سهم بیشتری از بازار کشورهای شمالی را به خود اختصاص دهند.
با این حال، توسعه تجارت کشاورزی با روسیه صرفاً با افزایش حجم صادرات محقق نمی‌شود و ایجاد زنجیره‌ای منسجم از تولید تا فرآوری، استانداردسازی، بسته‌بندی، لجستیک و عرضه در بازار مقصد، یکی از الزامات اصلی حضور پایدار محصولات گیلان در بازار روسیه محسوب می‌شود.
روسیه؛ فرصتی برای توسعه زنجیره ارزش کشاورزی گیلان
«محمود هوشیارفرد» عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان در گفتگویی با اشاره به ظرفیت‌های استان برای توسعه تجارت کشاورزی با روسیه اظهار کرد: گیلان علاوه بر برخورداری از ظرفیت‌های گسترده تولیدی، به دلیل موقعیت جغرافیایی خود می‌تواند به عنوان یک دروازه راهبردی برای صادرات محصولات کشاورزی با ارزش افزوده به بازار روسیه و کشورهای حوزه CIS ایفای نقش کند.
وی افزود: نخستین اجلاس توسعه تجارت ایران و روسیه در گیلان می‌تواند فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های اقتصادی، کشاورزی، فرهنگی و گردشگری استان و همزمان بستری برای شناسایی موانع و الزامات توسعه همکاری‌های اقتصادی میان دو کشور باشد.
عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان با تأکید بر اهمیت سرمایه‌گذاری مشترک گفت: یکی از مسیرهای مهم توسعه تجارت، ایجاد همکاری میان سرمایه‌گذاران ایرانی و روسی در حوزه فرآوری محصولات کشاورزی است؛ زیرا تکمیل خطوط فرآوری می‌تواند ارزش افزوده محصولات تولیدی استان را افزایش داده و زمینه حضور آنها در بازارهای جدید را فراهم کند.
هوشیارفرد با اشاره به ظرفیت چای گیلان بیان کرد: با توجه به فرهنگ مصرف چای در روسیه، گیلان از ظرفیت مناسبی برای حضور در این بازار برخوردار است و این ظرفیت نباید تنها به صادرات چای خشک محدود شود.
وی ادامه داد: توسعه صنایع فرآوری و استفاده از محصولات جانبی چای می‌تواند زمینه ورود بخشی از تولیدات استان به زنجیره صنایع غذایی روسیه را فراهم کند.
زنجیره سرد؛ حلقه مفقوده صادرات محصولات باغی
عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان، زیرساخت‌های نگهداری و حمل‌ونقل را از الزامات توسعه صادرات محصولات باغی دانست و تصریح کرد: نوسانات و محدودیت‌های حمل‌ونقل دریایی ضرورت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌هایی مانند انبارهای سرد و انبارهای مرجع را افزایش داده است.
وی افزود: محصولاتی مانند کیوی برای حفظ کیفیت در طول مسیر صادرات نیازمند شرایط مناسب نگهداری هستند و بدون توسعه زنجیره سرد، نمی‌توان انتظار داشت ظرفیت تولید استان به شکل پایدار در بازارهای خارجی مورد استفاده قرار گیرد.
هوشیارفرد همچنین استانداردهای بهداشتی و کنترل باقی‌مانده سموم را از دیگر موضوعات مهم در تجارت محصولات کشاورزی با روسیه عنوان کرد و گفت: تفاوت در الزامات و استانداردهای بهداشتی می‌تواند روند صادرات را با چالش مواجه کند.
وی ایجاد آزمایشگاه‌های مشترک ایران و روسیه در گیلان را یکی از راهکارهای قابل بررسی در این زمینه دانست و اضافه کرد: ایجاد چنین زیرساخت‌هایی می‌تواند فرآیند کنترل و تأیید محصولات را تسهیل کرده و زمان رسیدن کالا به بازار مقصد را کاهش دهد.
دیپلماسی علمی در خدمت تجارت کشاورزی
عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان با تأکید بر اینکه اجلاس ایران و روسیه نباید صرفاً به معرفی ظرفیت‌های تولیدی محدود شود، اظهار کرد: از منظر علمی، این رویداد می‌تواند زمینه‌ای برای شکل‌گیری دیپلماسی علمی و پژوهشی در حوزه کشاورزی و باغبانی باشد.
هوشیارفرد افزود: معرفی مستند ظرفیت‌های ژرم‌پلاسم بومی، فناوری‌های نوین به‌نژادی و به‌باغی، مدیریت پایدار باغات در شرایط تنش‌های محیطی و توسعه اقتصاد دانش‌بنیان در حوزه پس از برداشت، می‌تواند زمینه مشارکت‌های علمی بین‌المللی و جذب سرمایه‌گذاری در تحقیقات کاربردی را فراهم کند.
وی ادامه داد: تجاری‌سازی یافته‌های پژوهشی و انتقال فناوری نیز باید همزمان با توسعه روابط اقتصادی دنبال شود تا ظرفیت‌های علمی استان از مرحله تولید دانش عبور کرده و به فناوری و محصول قابل عرضه در بازارهای بین‌المللی تبدیل شود.
از «خروج کالا» تا مدیریت زنجیره ارزش
هوشیارفرد با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در تجارت کشاورزی با روسیه گفت: توسعه این تجارت نباید صرفاً بر پایه خروج کالا از کشور باشد، بلکه باید بر مبنای تلفیق فناوری، فرآوری و تجارت شکل بگیرد.
وی تصریح کرد: اگر گیلان بتواند زنجیره ارزش محصولات کشاورزی را از مزرعه تا مصرف‌کننده روسی مدیریت کند، بخش قابل توجهی از ارزش افزوده محصولات در داخل ایجاد خواهد شد و در کنار آن، زمینه برای تقویت امنیت اقتصادی و توسعه پایدار بخش کشاورزی فراهم می‌شود.
عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی گیلان تصریح کرد: پیوند میان مراکز پژوهشی، بخش تولید، صنایع تبدیلی و فعالان اقتصادی می‌تواند به ایجاد یک شبکه منسجم برای توسعه صادرات کمک کند و جایگاه گیلان را در مسیر تجارت منطقه‌ای و کریدورهای بین‌المللی تقویت کند. وی در پایان تأکید کرد: تداوم این همکاری‌ها و تقویت دیپلماسی پژوهشی در کنار دیپلماسی اقتصادی می‌تواند زمینه نهادینه شدن همکاری‌های علمی و فناورانه و تحقق اهداف بلندمدت بخش کشاورزی و باغبانی گیلان و کشور را فراهم کند.