قیام؛ ماجرای پیشرفت یک موشک/ توسعه برد ۸۰۰ کیلومتری به هزار کیلومتری/ موشکی که مخصوص عملیات علیه داعش بود
خبرآنلاین: در جریان دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه ایران توانست با قدرت موشکی و پهپادی، مقابل حملات اسرائیل و در جنگ دوم مقابل آمریکا و اسرائیل مقاومت کند. موشکها و پهپادهایی که محصول ایران هستند و مسئول مقابله با حملات خارجی بودند و مسئولیت خود را هم طبق ماموریت انجام دادند. خبرآنلاین قصد دارد در […]
خبرآنلاین: در جریان دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه ایران توانست با قدرت موشکی و پهپادی، مقابل حملات اسرائیل و در جنگ دوم مقابل آمریکا و اسرائیل مقاومت کند. موشکها و پهپادهایی که محصول ایران هستند و مسئول مقابله با حملات خارجی بودند و مسئولیت خود را هم طبق ماموریت انجام دادند.
خبرآنلاین قصد دارد در سلسله گزارشهایی به معرفی این موشکها و پهپادها میپردازد. بخشهای قبل که مربوط به معرفی موشکهای خرمشهر ۴، سجیل، قدر، عماد، خیبرشکن، فتاح، حاج قاسم، پهپاد آرش-۲، پهپاد شاهد-۱۳۶ و موشک قاسم بصیر بوده را در وبسایت خبرگزاری خبرآنلاین میتوانید مطالعه کنید.
نقطه عطف در روند توسعه موشکهای بالستیک ایران
موشک قیام یکی از نخستین تلاشهای صنعت موشکی ایران برای عبور از طراحیهای متعارف موشکهای بالستیک سوخت مایع بود؛ موشکی که با حذف بالکهای انتهایی، برد حدود ۸۰۰ کیلومتری و قابلیت استفاده از سرجنگیهای متفاوت، به یکی از محصولات مهم نسل جدید موشکهای ایرانی تبدیل شد.
موشک «قیام» را باید یکی از نقاط عطف در روند توسعه موشکهای بالستیک ایران دانست؛ محصولی که در طراحی آن تلاش شد ضمن حفظ برد عملیاتی مناسب، برخی محدودیتهای فنی موشکهای نسل قبلی برطرف شود. مهمترین تفاوت قیام با بسیاری از موشکهای پیش از خود، نداشتن بالکهای انتهایی بود؛ ویژگیای که در زمان رونمایی، آن را به یکی از متفاوتترین موشکهای ایرانی تبدیل کرد.
قیام در ۲۹ مرداد ۱۳۸۹ و در جریان برنامههای اعلامشده وزارت دفاع رونمایی شد. احمد وحیدی، وزیر دفاع وقت، از آزمایش موفق این موشک خبر داد. در آن زمان، برد ۸۰۰ کیلومتری بهعنوان یکی از ویژگیهای اصلی قیام اعلام شد. طراحی این موشک نیز با توجه به تجربههای بهدستآمده در توسعه خانواده شهاب و با هدف دستیابی به موشکی با ابعاد نسبتاً جمعوجور و برد بیشتر دنبال شده بود. گفته میشود شهید حسن طهرانیمقدم بهعنوان یکی از چهرههای مؤثر در شکلگیری ایده اولیه این موشک بوده است.
چرا قیام بدون بالک ساخته شد؟
در موشکهای بالستیک متعارف، بالکهای انتهایی نقش مهمی در پایداری و کنترل موشک در مراحل مختلف پرواز دارند. اما در طراحی قیام، این بخش از بدنه حذف شد و کنترل موشک با استفاده از سازوکار تغییر بردار رانش و هدایت گازهای خروجی موتور انجام گرفت.
این تغییر از چند جهت اهمیت داشت. نخست اینکه حذف بالکها، شکل ظاهری موشک را سادهتر و سطح مقطع آن را در برخی زوایا کوچکتر میکرد. دوم اینکه امکان طراحی و استفاده از سامانههای پرتاب متفاوت، از جمله پرتابگرهای متحرک و سیلوهای زیرزمینی، فراهم میشد. البته نداشتن بالک بهتنهایی به معنای رادارگریز بودن موشک نیست، بلکه یکی از ویژگیهای طراحی آن برای کاهش برخی نشانههای قابل شناسایی محسوب میشود.
قیام در نمونه اولیه خود از سوخت مایع استفاده میکرد و یک موتور تکمرحلهای داشت. وزن آن در گزارشهای رسانهها حدود ۶ تن و طول آن نزدیک به ۱۱.۵ متر اعلام شده است. همچنین برای این موشک سرجنگی با وزن تقریبی ۶۵۰ کیلوگرم ذکر شده است. این مشخصات در گزارشهای منتشرشده درباره نسل اولیه قیام آمده و نباید لزوماً به همه نمونههای ارتقایافته آن تعمیم داده شود.
از سرجنگی معمولی تا نمونه هدایتپذیر
یکی از مهمترین مراحل تکامل قیام، تغییر در طراحی سرجنگی آن بود. در نمونه اولیه، سرجنگی به شکل متعارف و مخروطی طراحی شده بود، اما در تصاویر و گزارشهایی که در سالهای بعد منتشر شد، نمونهای با سرجنگی جداشونده و قابلیت هدایتپذیری به نمایش درآمد.
این تغییر از آن جهت اهمیت داشت که در موشکهای بالستیک، افزایش برد بهتنهایی نمیتواند تمام نیازهای عملیاتی را برطرف کند. توانایی اصلاح مسیر سرجنگی در مرحله پایانی پرواز و افزایش دقت اصابت نیز اهمیت زیادی دارد. در همین چارچوب، نمونه ارتقایافته قیام با هدف بهبود دقت مورد توجه قرار گرفت. برای این نمونه میزان خطای کمتر از ۵۰ متر ذکر شده است.
حضور در عملیات علیه داعش
یکی از مهمترین موارد استفاده عملیاتی از موشک قیام، عملیات موشکی سپاه پاسداران علیه مواضع گروه تروریستی داعش در خاک سوریه بود.
در ۲۸ خرداد ۱۳۹۶، نیروی هوافضای سپاه در واکنش به حملات تروریستی تهران، مواضعی از داعش را در استان دیرالزور سوریه هدف قرار داد. در این عملیات، شش فروند موشک بالستیک به سوی اهداف مورد نظر شلیک شد. این عملیات در پاسخ حمله تروریستی داعش به مجلس شورای اسلامی در تهران بود.
بر اساس گزارش منتشرشده در ندای گیلان به نقل از تسنیم و بررسی تصاویر اصابت موشکها، در این عملیات از موشکهای ذوالفقار و قیام استفاده شده بود. اهمیت این عملیات برای قیام از آن جهت بود که یکی از نخستین نمونههای مستند استفاده عملیاتی از این موشک در یک مأموریت برونمرزی به شمار میرفت.
توسعه قیام و شکلگیری نسلهای بعدی
روند توسعه قیام به نمونه اولیه محدود نماند. در سالهای بعد، تغییراتی در طراحی سرجنگی، سامانه هدایت و برخی بخشهای بدنه آن اعمال شد. در مهرماه ۱۳۹۷ و در جریان عملیات ضربت محرم نیز تصاویری از نمونه بهینهشده این موشک منتشر شد که در آن بالکهای کوچکی در بخش انتهایی بدنه دیده میشد. این عملیات نیز در پاسخ به حمله تروریستی این گروه به رژه نیروهای مسلح در اهواز در سالروز آغاز هفته دفاع مقدس بود.
این تغییر نشان میداد که حذف بالکها در نمونه نخست، یک انتخاب طراحی بوده و نه محدودیتی غیرقابل تغییر در خانواده قیام. در نمونههای بعدی، متناسب با نیازهای فنی و عملیاتی، امکان استفاده از پیکربندیهای متفاوت نیز دنبال شده است.
در ادامه این مسیر، گزارشهای منتشرشده در رسانههای داخلی از افزایش برد نمونههای ارتقایافته قیام به حدود هزار کیلومتر خبر دادند. همچنین در سالهای بعد، موشک «جهاد» بهعنوان محصولی با طراحی نزدیک به قیام معرفی شد که در واقع میتوان آن را ادامه مسیر توسعه این خانواده دانست. در معرفی جهاد، به افزایش برد و استفاده از سرجنگی هدایتپذیر اشاره شده است.
در مجموع، قیام را نمیتوان صرفاً یک موشک با برد ۸۰۰ کیلومتر دانست. اهمیت این محصول بیشتر به مسیری بازمیگردد که در طراحی و توسعه آن دنبال شد؛ مسیری که از تغییر در ساختار بدنه و حذف بالکها آغاز شد و در ادامه به بهبود سرجنگی، افزایش دقت و توسعه نمونههای جدیدتر رسید.
تجربه بهدستآمده از طراحی و ارتقای قیام، بخشی از روند تکامل موشکهای سوخت مایع ایران را شکل داد. از این منظر، قیام علاوه بر برخورداری از قابلیتهای عملیاتی مستقل، در توسعه نسلهای بعدی موشکهای بالستیک ایران نیز جایگاه قابل توجهی دارد.
۲۹۲۹
دیدگاهتان را بنویسید