چرا روحانی رئیس سازمان انرژی اتمی را ابقا کرد؟
اگر زماني دليل انتخاب او بهسامانرساندن پرونده هستهاي ايران بود، بار ديگر «برجام» است که سبب ميشود حضور و تجربه صالحي براي دولت روحاني مهم باشد
به گزارش سرویس سیاسی ندای گیلانفعلیاکبر صالحی، روز ١٩ مرداد در سمت معاون رئیسجمهوری و رئیس سازمان انرژی اتمی ابقا شد. حسن روحانی، رئیسجمهوری، در حکم انتصاب صالحی به «تعهد، سوابق علمی، مدیریت موفق اجرائی و تلاشهای ارزشمند» او در توافق هستهای اشاره میکند. این انتصاب بعد از شایعهای اتفاق میافتد که بر اساس آن، صالحی گزینه روحانی برای وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دولت دوازدهم بود؛ اما صالحی آن را شایعه خوانده و گفته بود: «تابهحال کسی دراینباره با من صحبتی نکرده است. فکر میکنم استنباط شخصی یکی از بزرگواران بوده؛ از طرفی، صالحی زیاد داریم». صالحی بار دیگر در سازمان انرژی اتمی میماند؛ اگر زمانی دلیل انتخاب او بهسامانرساندن پرونده هستهای ایران بود، بار دیگر «برجام» است که سبب میشود حضور و تجربه صالحی برای دولت روحانی مهم باشد. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، بارها اعلام کرده به توافق برجام پایبند نیست و این بدترین توافق برای آمریکاست. اگرچه رکس تیلرسون، وزیر خارجه آمریکا، دو بار، یک بار در اردیبهشت و یک بار در تیر، پایبندی ایران به برجام را تأیید کرده؛ ولی ترامپ هیئتی را در کاخ سفید مسئول دستیابی به این نتیجه کرده که تا پاییز، پایبندنبودن ایران به برجام را ثابت کنند. حالا روحانی باید بار دیگر توافق برجام و سرنوشت آن را یکی از مهمترین برنامههای خود در دولت دوازدهم قرار دهد؛ انتخاب محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه و علیاکبر صالحی، مسئول فنی تیم مذاکرهکننده هستهای، نشان از این حساسیت دارد.
صالحی، مرد اول سازمان انرژی اتمی، متولد چهارم فروردین ١٣٢٨ در کربلای عراق است. او در سال ١٣۵٠ در رشته فیزیک از دانشگاه آمریکایی لبنان (AUB) فارغالتحصیل شد و در سال ١٣۵١ در همان دانشگاه دوره کارشناسی ارشد را به پایان رساند. صالحی پنج سال بعد؛ یعنی در سال ١٣۵۶، در رشته دکترای هستهای از دانشگاه ماساچوست (MIT) آمریکا فارغالتحصیل شد. چهار سال از پیروزی انقلاب اسلامی میگذشت که صالحی، عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی شریف، به ریاست این دانشگاه رسید. او در دو دوره در سالهای ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۳ و ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۲، ریاست این دانشگاه را بر عهده داشت.
صالحی در دولت اصلاحات
در سال ١٣٧٧ تا ١٣٨٢، صالحی نماینده دائمی ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی بود. سیدمحمد خاتمی، صالحی را بهعنوان نماینده دائم ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی منصوب کرد و پنج سال (تا دی ۱۳۸۲) در این سمت فعالیت کرد. صالحی به دلیل داشتن دیدگاه اعتدالی، در این دوره مرکز توجه بود. در ۱۸ دسامبر ۲۰۰۳، صالحی بهعنوان نماینده ایران، پروتکل الحاقی «انپیتی» را امضا کرد. در سال ١٣٨٢ پیروز حسینی جانشین او شد. رابطه حسن روحانی با صالحی بر سر پرونده هستهای ایران شکل میگیرد و تا امروز ادامه دارد. او ١٣٨٣ تا ١٣٨۴ بهعنوان مشاور وزیر امور خارجه در مسائل بینالملل انتخاب شد. در سال ۱۳۸۳ و همزمان با آغاز مذاکرات ایران به ریاست حسن روحانی و سه کشور اروپایی در رابطه با برنامه هستهای ایران، از سوی کمال خرازی، وزیر امور خارجه دولت هشتم، بهعنوان مشاور وزیر در مسائل بینالملل منصوب شده و در برخی جلسات مذاکرات هستهای حضور داشت. او در سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹، معاونت دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی را بر عهده داشته است.
از ریاست تا وزارت
پس از استعفای غلامرضا آقازاده از ریاست سازمان انرژی اتمی ایران، محمود احمدینژاد در سال ١٣٨٨ صالحی را بهعنوان رئیس سازمان انرژی اتمی انتخاب میکند و صالحی در دولت دهم مسیری را از سازمان انرژی اتمی تا وزارت امور خارجه پیمود. بعد از اینکه منوچهر متکی در آذر سال ١٣٨٨ در سفر به سنگال، از وزارت عزل شد، صالحی بهعنوان سرپرست سهماهه وارد ساختمان وزارت امور خارجه شد. مدتی بعد، در ١٠ بهمن ١٣٨٩، با ١۴۶ رأی موافق، ۶٠ رأی مخالف و ٣۵ رأی ممتنع از مجموع ٢۴١ نماینده، از مجلس شورای اسلامی رأی اعتماد گرفت و بهعنوان وزیر امور خارجه معرفی شد. مرداد سال ١٣٩٢ پس از پایان دولت دهم، صالحی از سوی حسن روحانی، رئیسجمهور وقت، به سمت ریاست سازمان انرژی اتمی منصوب شد. صالحی اگر یک بار از مجلس اصولگرا رأی اعتماد برای وزارت گرفت، از سوی همان نمایندگان حامی خود هم در وزارتخانه در دولت حسن روحانی تهدید شد؛ او روز سهشنبه ۲۱ مهر ١٣٩۴، در صحن مجلس از طرف روحالله حسینیان، چهره شاخص جبهه پایداری، تهدید شد که «تو و ظریف را اعدام میکنم، در قلب رآکتور اراک دفن میکنم و روی شما سیمان میریزم».
صالحی در دوره دولت یازدهم
یکی از مهمترین برنامههای دولت یازدهم، حلوفصل پرونده هستهای ایران بود و حضور صالحی برای بهفرجامرساندن برجام، بسیار مهم بود. او زمانی وارد پرونده هستهای شد که مسیر مذاکرات هستهای در وین در بنبست رفتوبرگشت گیر کرده بود. او در این مسیر، درباره مسائل فنی پرونده هستهای مذاکره میکرد و محمدجواد ظریف با همتای آمریکایی خود، جان کری، درباره مسائل سیاسی.
شاید رئیس سازمان انرژی اتمی اولین کسی باشد که در مسیر توافق برجام اعتراض کرد؛ او گفت آمریکاییها «دبه» میکنند؛ شاید همین اعتراف او سبب شد تا حسن روحانی برای مدتی از صالحی دلگیر باشد؛ اما روحانی محمود احمدینژاد نبود و هرگز این کدورت باعث نمیشد روی نام صالحی، خط قرمز بکشد. زمانه هم با صالحی یار بود و روحانی نیک میدانست به تجربه صالحی در مسیر پرونده هستهای نیاز دارد. البته بعدها صالحی گفت: «یک بار گفتم آمریکاییها دارند دبه درمیآورند و آن زمان هنوز توافق نشده بود و الان بهوضوح میبینیم که یک دبه نه، بلکه دبههای زیادی درآوردهاند». صالحی آن زمان یک تذکر از روحانی میگیرد و آن اینکه فقط درباره مسائل فنی مذاکره گفتوگو کند. صالحی بعدها درباره این مسئله گفت: «دو سال پیش، حدود یک یا دو ماه از تصویب برجام گذشته بود که دو نکته را گفتم؛ اول اینکه آمریکاییها دبه میکنند که این کلمه خودش داستان شد و دومین مسئلهای که گفتم، این بود که بانکهای بزرگ هنوز وارد میدان نشدند که آقای روحانی هم عصبانی شدند و من را توبیخ کردند. من در حد توبیخشدن از سوی رئیسم، حرفم را گفتم. خیلی از حقایق را نمیتوان گفت؛ اما حقیقتهای اینگونه را بنده با تشخیص خودم اعلام کردم».
قسم حامی در مجلس
او روزی در مجلس در برابر نمایندهها قسم میخورد: «در مسائل هستهای نه با کندی روبهرو خواهیم شد نه با توقف»، قسمی که او بعدها درباره آن گفت: «قسمی که من خوردم، درباره کل برجام نبود. من در برجام مسئول بحث فنی بودم؛ در بُعد فنی ما الان کار خودمان را انجام میدهیم». درعینحال، صالحی در پاسخ به مخالفان برجام زبان صریحی دارد. او در یازدهمین همایش استادان و دانشجویان ایرانی خارج از کشور در مشهد، خطاب به مخالفان برجام گفت: «انشاءالله ترامپ برجام را پاره کند تا بفهمیم به کجا خواهیم رسید». تندترین نطق صالحی در ١٩ مهر ١٣٩۴ در صحن مجلس نهم ثبت شده است؛ همان روزی که صالحی تهدید شد ولی از حمایت برجام دست نکشید. آخرین گفته صالحی درباره برجام این است: «اگر برجام برای آمریکاییها خوب است، چرا ترامپ و اسرائیل از آن ناراحتاند؟! چرا ترامپ میگوید برجام بدترین قرارداد تاریخ آمریکا است؟!».
